De weerstand wordt verhoogd doordat het afweersysteem ‘antistoffen’ en 'afweercellen' gaat maken na contact met ziekteverwekkende micro-organismen. Dat kunnen virussen, bacteriën, schimmels of parasieten zijn. Men heeft zelfs antistoffen ontdekt tegen wormen. Bij een volgend contact met zo’n potentiële indringer staat het afweersysteem meteen op scherp om de aanval af te slaan.

Tegenwoordig wordt de vaccinatie van de bevolking volgens een bepaald schema uitgevoerd, doorgaans op het consultatiebureau of bij de GGD. Planmatige (en gratis) vaccinatie van kinderen gebeurt in het kader van het Rijksvaccinatieprogramma. Daarmee wordt al op zuigelingenleeftijd begonnen, terwijl de diverse vaccinaties op de schoolleeftijd gedeeltelijk worden voortgezet.
De eerste prik is die tegen het RS-virus (respiratoir syncytieel virus, doorgaans afgekort als RSV) en beschermt baby's tegen een infectie aan de (onderste) luchtwegen. Van het RS-virus kunnen vooral jonge baby's erg ziek worden. Ze worden benauwd en krijgen koorts, maar kunnen ook een longontsteking krijgen. Sinds het najaar van 2025 krijgen baby's deze prik aangeboden. Het virus komt vooral voor in de herfst en winter. Daarom bepaalt het seizoen waarin de baby geboren wordt, wanneer de baby de prik krijgt aangeboden. In feite gaat het hier om een vorm van passieve immunisatie (zie hierboven) en wel met het immunoglobuline-preparaat nirsevimab (Beyfortus®). De beschermingsduur is ongeveer 6 maanden, lang genoeg om de kinderen over die kwetsbaarste eerste maanden heen te tillen.
De volgende vaccinatie is bedoeld voor de preventie van rotavirusinfecties (een ernstige vorm van buikgriep bij jonge kinderen, zie ook het onderdeel 'Darminfecties' in de sectie 'Darminfecties'). Dit dient binnen twee maanden na de geboorte plaats te vinden met het rotavirusvaccin (Rotarix®). Dit vaccin is geregistreerd voor orale toediening (dus niet via een prik maar via de mond) aan zuigelingen in twee doses. Meestal wordt de eerste dosis van het rotavirusvaccin gecombineerd met de eerste inenting van het DKTP-vaccin, een combinatievaccin tegen difterie, kinkhoest, tetanus en kinderverlamming (poliomyelitis); ook worden dan de eerste inentingen gegeven tegen bacteriële hersenvliesontsteking (meningitis) met het Haemophilus influenzae type-B-vaccin (Hib) en tegen hepatitis B met het hepatitis B-vaccin (HepB), zie ook onderstaand schema. Met tussenpozen van één maand, twee en zeven maanden worden deze inentingen herhaald en gecombineerd met het pneumokokkenvaccin (Pneu) tegen hersenvliesontsteking. Op een leeftijd van 14 maanden worden de kinderen ingeënt tegen bof, mazelen en rodehond met het BMR-vaccin en het MenACWY-vaccin tegen hersenvliesontsteking. Het BMR-vaccin wordt op 3-jarige leeftijd, het DKT-vaccin op 5-jarige leeftijd en het MenACWY-vaccin en het DTP-vaccin op 14-jarige leeftijd nog een keer herhaald. Zowel meisjes als jongens krijgen op hun 10^e jaar nog een vaccinatie met het (humaan) papillomavirusvaccin (HPV) tegen baarmoederhalskanker, terwijl de 2^de vaccinatie een halfjaar later plaatsvindt.

Van de kinderen in Nederland wordt meer dan 95 procent gevaccineerd via het Rijksvaccinatieprogramma. Uit onderzoek van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) blijkt dat het Rijksvaccinatieprogramma ieder jaar 36 kinderen het leven redt (met een onzekerheidsmarge van 27 tot 50 kinderen), die zonder deze vaccinatie aan kinkhoest, difterie, polio, tetanus of mazelen zouden zijn overleden. En een veelvoud daarvan zou ook ernstig ziek zijn geworden, weliswaar zonder daaraan te overlijden maar vaak met blijvende schade zoals bij hersenvliesontsteking en polio.

Bijwerkingen

In de praktijk is het niet mogelijk om bijwerkingen helemaal uit te sluiten. De meeste reacties zijn mild. Soms zijn de klachten heftiger of langduriger. Gelukkig komen ernstige bijwerkingen zelden voor. Ook moet men goed beseffen dat de bijwerkingen in geen verhouding staan tot de ernst van de ziekte waartegen wordt ingeënt. In het Rijksvaccinatieprogramma worden ruim 2,5 miljoen prikken per jaar gegeven. In ongeveer 1000 gevallen wordt een mogelijke bijwerking gemeld. Bij ruim 75% daarvan gaat het ook daadwerkelijk om een bijwerking. Ongeveer de helft van deze bijwerkingen beperkt zich tot lokale verschijnselen zoals pijn op de prikplek, roodheid, zwelling en lichte, algemene ziekteverschijnselen. De rest van de bijwerkingen betreft heftiger of ernstiger ziektebeelden. Voorbeelden zijn verkleurde benen, langdurige of hoge koorts (40.5 ^oC of hoger), heftig ononderbroken huilen (langer dan 3 uur), een collaps (wegraking), convulsies (stuipen). Voor ouders betekenen dergelijke heftige reacties vaak een nare ervaring. Kinderen houden er geen blijvende schade aan over. Bij de meeste vaccinaties in het Rijksvaccinatieprogramma verschijnen de bijwerkingen op dezelfde dag en duren ze niet langer dan 24 uur of bij uitzondering 48 uur. Na een BMR-vaccinatie treden eventuele bijwerkingen pas na 5 tot 12 dagen op.

Een hardnekkig misverstand wordt gevormd door het gerucht als zouden BMR-vaccinaties tegen bof, mazelen en rodehond kunnen leiden tot autisme. Het is afkomstig van een artikel uit 1998 in het wetenschappelijke tijdschrift The Lancet waarin Engelse arts-onderzoekers beweerden 12 kinderen te hebben onderzocht, bij wie dit het geval leek. Het artikel leidde in Engeland tot veel paniek. De vaccinatiegraad van de Engelse kinderen daalde en als gevolg daarvan waren er uitbraken van mazelen. Achteraf bleken de onderzoekresultaten door geen enkel vervolgonderzoek te worden bevestigd. Inmiddels zijn de arts-onderzoekers die het artikel hadden geschreven, veroordeeld wegens fraude met medische gegevens en uit hun beroep als arts gezet.
Ook in Nederland heeft de Gezondheidsraad in 2007 onderzoek gedaan naar het vermeende verband tussen de BMR-vaccinatie en autisme. De Gezondheidsraad heeft hiervoor geen aanwijzingen voor gevonden.

De kans op bijwerkingen weegt ruimschoots op tegen de risico's die ongevaccineerde kinderen lopen. De veiligheid van alle typen vaccinaties wordt voortdurend in de gaten gehouden, onder andere door het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM). Discussies over het nut en de veiligheid van vaccinaties worden voortdurend aangezwengeld, onder andere door de Nederlandse Vereniging Kritisch Prikken. Hoewel het goed is, dat ouders nadenken over het wel of niet geven van vaccinaties aan hun kinderen, en hierbij ook de aanwezige bijwerkingen meewegen, is de voorlichting door deze vereniging vaak niet-objectief en onjuist. Op haar website worden bijvoorbeeld vaak homeopathische of natuurgeneeskundige 'medicijnen', die nooit wetenschappelijk hun werking hebben bewezen, als alternatief voor vaccinaties aangeprezen. Ook heeft deze 'kritische' vereniging jarenlang tot aan de dag van vandaag de claim van de Engelse onderzoekers met betrekking tot het verband tussen BMR-vaccinaties en autisme, ondersteund.

Vaccinaties  tegen  andere  infectieziekten

Pokkenvaccinaties zijn al jaren niet meer nodig, omdat er sterke aanwijzingen zijn dat het pokkenvirus definitief is uitgeroeid (onder andere door de wereldwijde vaccinaties).

GRIEP
Voor griepvaccinaties met het influenzavaccin (Influvac Tetra®, Vaxigrip®) komen mensen in aanmerking die een verhoogd risico lopen op complicaties die bij griep (influenza, zie het onderdeel 'Luchtweginfecties' in de sectie 'Luchtwegen & Ademhaling') kunnen optreden, zoals patiënten met aandoeningen van de longen (astma en COPD), diabetespatiënten, hartpatiënten, nierpatiënten, patiënten met een verminderde weerstand (na een transplantatie, kankerbehandeling of radiotherapie). Ook aan mensen vanaf 60 jaar en ouder wordt een griepvaccinatie geadviseerd (en vergoed!). Doordat het griepvirus jaarlijks verandert en de antistoffen langzaam uit het lichaam verdwijnen, moet men voor optimale bescherming elk jaar een nieuwe prik halen. Vanaf 2020 wordt bij deze groep ook het pneumokokkenvaccin (Pneumovax 23®) geadviseerd (en vergoed!). Dit vaccin vermindert de kans op een ernstige complicatie door zg. pneumokokken, bacteriën die vooral bij ouderen een levensgevaarlijke longontsteking kunnen veroorzaken. Het vaccin dient - anders dan het influenzavaccin dat elk jaar opnieuw moet worden toegediend - elke 5 jaar te worden gegeven voor een effectieve bescherming. Gezonde, jongere mensen die niets mankeren, hebben de griepprik niet echt nodig.

CORONA
Sinds eind 2020 zijn er diverse vaccins tegen COVID-19 (coronavirusziekte, zie ook corona in het onderdeel 'Luchtweginfecties' in de sectie 'Luchtwegen & Ademhaling') op de markt gekomen die zeer effectief zijn en erg weinig ernstige bijwerkingen vertonen. Op dit moment is in Nederland beschikbaar: Comirnaty®, een zogenaamd mRNA-vaccin van Pfizer/BioNTech. In een mRNA-vaccin zit een vetbolletje met daarin een code die ervoor zorgt dat cellen in het lichaam spike-eiwitten gaan maken. Deze spike-eiwitten gaan als uitsteeksels op de buitenkant van het coronavirus zitten. Het afweersysteem herkent deze spike-eiwitten als lichaamsvreemd en gaat antistoffen maken die de virusdeeltjes inactiveren.
De Gezondheidsraad adviseert om risicogroepen periodiek (jaarlijks) een vaccinatie aan te bieden om de bescherming tegen ernstige ziekte en ziekenhuisopname op peil te houden. Dit zijn: mensen van 60 jaar en ouder, volwassenen uit medische risicogroepen die jaarlijks de griepprik krijgen aangeboden (inclusief zwangeren), volwassenen en kinderen uit medische hoogrisicogroepen. Voor het standaard vaccinatieprogramma wordt gevaccineerd met dit vaccin. Het alternatief is een eiwit-vaccin van Hipra, Bimervax®, dat beschikbaar is voor personen die tot de doelgroep van de coronavaccinatie behoren en die om medische redenen geen mRNA-vaccin willen of mogen ontvangen.

WATERPOKKEN
Waterpokken (varicella, zie ook het onderdeel 'Infecties te Kust en te Keur' in de sectie 'Infectieziekten') is een typische kinderziekte, veroorzaakt door het varicella-zostervirus. In Nederland vindt men waterpokken 'gewoon en bij het leven horen'. De ziekte verloopt echter niet altijd onschuldig, regelmatig zijn er complicaties. Jaarlijks worden 200-300 kinderen met waterpokken in het ziekenhuis opgenomen. Met het varicella-zostervaccin (Provarivax®) kunnen kinderen met een verminderde afweer vanaf 9 maanden worden gevaccineerd.

GORDELROOS
Sinds 2010 bestaat de mogelijkheid middels vaccinatie met het zogenaamde varicella-zostervaccin (Shingrix®) het optreden van gordelroos (herpes zoster) en postherpetische neuralgie (in het onderdeel 'Neurogene Pijn' in de sectie 'Pijn & Pijnbestrijding') te voorkomen. Het is bestemd voor personen ouder dan 50 jaar. Recent onderzoek toonde aan dat vaccinatie van 60-jarigen en ouder het aantal gevallen van gordelroos flink verminderde en dat er bovendien een reductie was van de ernst van postherpetische neuralgie.

TROPISCHE INFECTIEZIEKTEN
Tegen tropische Infectieziekten (in de sectie 'Verre Reizen & Gezondheid') kunnen reizigers die veel in de tropen komen, zich door vaccinaties beschermen. Zoals tegen:
- buiktyfus: tyfusvaccin (Typherix®, Typhim Vi®, Vivotif®), zie ook buiktyfus;
- cholera: choleravaccin (Dukoral®), zie ook cholera;
- gele koorts: gelekoortsvaccin (Stamaril®), zie ook gele koorts;
- hepatitis A: hepatitis A-vaccin (Avaxim®, Havrix®, Vaqta®), zie ook hepatitis;
- hepatitis B: hepatitis B-vaccin (Fendrix®, Engerix-B®, HBVAXPRO®), zie ook hepatitis;
- hepatitis A én B: hepatitis A+B-vaccin (Ambirix®, Twinrix Adult®), zie ook hepatitis.
- hondsdolheid: rabiësvaccin (Rabiësvaccin Mérieux®, Rabipur®), zie ook hondsdolheid;
- Japanse encefalitis: japanse-encefalitisvaccin (Ixiaro®), zie ook Japanse encefalitis;
- tuberculose: BCG-vaccin, zie ook longtuberculose.
 

Externe links:
    https://www.rivm.nl (Rijksvaccinatieprogramma, Landelijke Coördinatie Infectieziektebestrijding, RIVM)
    https://www.apotheek.nl (Apotheek.nl; KNMP)
    https://www.farmacotherapeutischkompas.nl (Farmacotherapeutisch Kompas)