De weerstand wordt verhoogd doordat het afweersysteem ‘antistoffen’ en 'afweercellen' gaat maken na contact met ziekteverwekkende micro-organismen. Dat kunnen virussen, bacteriën, schimmels of parasieten zijn. Men heeft zelfs antistoffen ontdekt tegen wormen. Bij een volgend contact met zo’n potentiële indringer staat het afweersysteem meteen op scherp om de aanval af te slaan.

Tegenwoordig wordt de vaccinatie van de bevolking volgens een bepaald schema uitgevoerd. Planmatige vaccinatie van kinderen gebeurt in het kader van het Rijksvaccinatieprogramma. Daarmee wordt al op zuigelingenleeftijd begonnen, terwijl de diverse vaccinaties op de schoolleeftijd gedeeltelijk worden voortgezet. Het gaat om de (gratis) inenting tegen hepatitis B met het hepatitis B-vaccin en tegen difterie, kinkhoest, tetanus en kinderverlamming (poliomyelitis); deze laatste vier worden gecombineerd in het zogenoemde DKTP-vaccin. Verder worden kinderen ingeënt tegen bof, mazelen en rodehond met het BMR-vaccin en tegen bacteriële hersenvliesontsteking (meningitis) met het Haemophilus influenzae type-B-vaccin, het pneumokokkenvaccin en het meningokokken-C-vaccin. Een jongetje is tot zijn negende jaar met de diverse vaccinaties bezig en komt daarvoor acht keer op het consultatiebureau of bij de GGD. Meisjes krijgen op hun 12^e jaar nog een vaccinatie met het (humaan) papillomavirusvaccin tegen baarmoederhalskanker.
Van de kinderen in Nederland wordt meer dan 95 procent gevaccineerd via het Rijksvaccinatieprogramma.

Bijwerkingen
In de praktijk is het niet mogelijk om bijwerkingen helemaal uit te sluiten. De meeste reacties zijn mild. Soms zijn de klachten heftiger of langduriger. Gelukkig komen ernstige bijwerkingen zelden voor. Ook moet men goed beseffen dat de bijwerkingen in geen verhouding staan tot de ernst van de ziekte waartegen wordt ingeënt. In het Rijksvaccinatieprogramma worden ruim 2,5 miljoen prikken per jaar gegeven. In ongeveer 1000 gevallen wordt een mogelijke bijwerking gemeld. Bij ruim 75% daarvan gaat het ook daadwerkelijk om een bijwerking. Ongeveer de helft van deze bijwerkingen beperkt zich tot lokale verschijnselen zoals pijn op de prikplek, roodheid, zwelling en lichte, algemene ziekteverschijnselen. De rest van de bijwerkingen betreft heftiger of ernstiger ziektebeelden. Voorbeelden zijn verkleurde benen, langdurige of hoge koorts (40.5 ^oC of hoger), heftig ononderbroken huilen (langer dan 3 uur), een collaps (wegraking), convulsies (stuipen). Voor ouders betekenen dergelijke heftige reacties vaak een nare ervaring. Kinderen houden er geen blijvende schade aan over. Bij de meeste vaccinaties in het Rijksvaccinatieprogramma verschijnen de bijwerkingen op dezelfde dag en duren ze niet langer dan 24 uur of bij uitzondering 48 uur. Na een BMR-vaccinatie treden eventuele bijwerkingen pas na 5 tot 12 dagen op.

Een hardnekkig misverstand wordt gevormd door het gerucht als zouden BMR-vaccinaties tegen bof, mazelen en rodehond kunnen leiden tot autisme. Het is afkomstig van een artikel uit 1998 in het wetenschappelijke tijdschrift The Lancet waarin Engelse arts-onderzoekers beweerden 12 kinderen te hebben onderzocht, bij wie dit het geval leek. Het artikel leidde in Engeland tot veel paniek. De vaccinatiegraad van de Engelse kinderen daalde en als gevolg daarvan waren er uitbraken van mazelen. Achteraf bleken de onderzoekresultaten door geen enkel vervolgonderzoek te worden bevestigd. Inmiddels zijn de arts-onderzoekers veroordeeld wegens fraude met medische gegevens en uit hun beroep als arts gezet.
Ook in Nederland heeft de Gezondheidsraad in 2007 onderzoek gedaan naar het vermeende verband tussen de BMR-vaccinatie en autisme. De Gezondheidsraad heeft hiervoor geen aanwijzingen voor gevonden.

De kans op bijwerkingen weegt ruimschoots op tegen de risico's die ongevaccineerde kinderen lopen. De veiligheid van alle typen vaccinaties wordt voortdurend in de gaten gehouden, onder andere door het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM). Discussies over het nut en de veiligheid van vaccinaties worden voortdurend aangezwengeld, onder andere door de Nederlandse Vereniging Kritisch Prikken. Hoewel het goed is, dat ouders nadenken over het wel of niet geven van vaccinaties aan hun kinderen, en hierbij ook de aanwezige bijwerkingen meewegen, is de voorlichting door deze vereniging vaak niet-objectief en onjuist. Op haar website worden bijvoorbeeld vaak homeopathische of natuurgeneeskundige 'medicijnen', die nooit wetenschappelijk hun werking hebben bewezen, als alternatief voor vaccinaties aangeprezen. Ook heeft deze 'kritische' vereniging jarenlang tot aan de dag van vandaag de claim van de Engelse onderzoekers met betrekking tot het verband tussen BMR-vaccinaties en autisme, ondersteund.

Vaccinaties tegen andere infectieziekten
Pokkenvaccinaties zijn al jaren niet meer nodig, omdat er sterke aanwijzingen zijn dat het pokkenvirus definitief is uitgeroeid (onder andere door de wereldwijde vaccinaties).

Voor griepvaccinaties met het influenzavaccin (Inflexal V®, Influvac®, Vaxigrip®) komen mensen in aanmerking die een verhoogd risico lopen op complicaties die bij griep (influenza) kunnen optreden, zoals patiënten met aandoeningen van de longen (astma en COPD), diabetespatiënten, hartpatiënten, nierpatiënten, patiënten met een verminderde weerstand (na een transplantatie, kankerbehandeling of radiotherapie). Ook aan mensen vanaf 60 jaar en ouder wordt een griepvaccinatie geadviseerd (en vergoed), zie ook griep in het onderdeel 'Luchtweginfecties' in de sectie 'Luchtwegen & Ademhaling'. Doordat het griepvirus jaarlijks verandert en de antistoffen langzaam uit het lichaam verdwijnen, moet men voor optimale bescherming elk jaar een nieuwe prik halen. Gezonde mensen die niets mankeren, hebben de griepprik niet echt nodig.

Sinds 2010 bestaat de mogelijkheid middels vaccinatie met het zogenaamde varicella zostervaccin (Provarivax®, Zostavax®) het optreden van gordelroos en postherpetische neuralgie te voorkomen. Het is bestemd voor personen ouder dan 50 jaar. Recent onderzoek toonde aan dat vaccinatie van 60-jarigen en ouder het aantal gevallen van gordelroos halveerde en dat er bovendien een reductie was van de ernst van postherpetische neuralgie (zie ook 'Gordelroos en postherpetische neuralgie' in het onderdeel 'Neurogene Pijn' in de sectie 'Pijn & Pijnbestrijding').

Tegen tropische infectieziekten kunnen reizigers die veel in de tropen komen, zich door vaccinaties beschermen. Zoals tegen:
- buiktyfus: tyfusvaccin (Typherix®, Typhim Vi®, Vivotif®);
- cholera: choleravaccin (Dukoral®);
- gele koorts: gelekoortsvaccin (Stamaril®)
- hepatitis A: hepatitis A-vaccin (Avaxim®, Epaxal Berna®, Havrix®, Vaqta®);
- hepatitis B: hepatitis B-vaccin (Fendrix®, Engerix-B®, HBVAXPRO®)
- hondsdolheid: rabiësvaccin (Rabiësvaccin Mérieux®, Rabipur®);
- Japanse encefalitis: japanse-encefalitisvaccin (Ixiaro®);
- tuberculose: BCG-vaccin.
Zie ook het onderdeel 'Tropische Infectieziekten' in de sectie 'Verre Reizen & Gezondheid'.

Externe links:
    http://www.rivm.nl (Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu, RIVM)
    http://www.kiesbeter.nl (Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu, RIVM)
    http://www.fk.cvz.nl (Farmacotherapeutisch Kompas)