JICHT
|
INHOUD |
| •
Jicht ▪ aanvalsbehandeling ▪ preventie |
Jicht is een verzamelnaam voor aandoeningen die te
maken hebben met de vorming en afzetting van uraatkristallen in bepaalde
weefsels en organen. Deze aandoeningen worden veroorzaakt door afwijkingen in de
purine- en urinezuurstofwisseling. Jicht wordt dan ook als een
stofwisselingsziekte beschouwd. Purine is een van de bouwstenen van onder meer
het DNA, de drager van de erfelijke eigenschappen in de celkern van elke
lichaamscel. Urinezuur is een afbraakproduct van purine. De ophoping van
urinezuur bij jicht in de vorm van uraatkristallen is het gevolg van een te hoge
productie in lichaamscellen of van een te geringe uitscheiding door de nieren in
de urine. In beide gevallen stijgt het urinezuurgehalte in het bloed (hyperurikemie).
De meest voorkomende uiting van jicht is een bepaalde vorm van
gewrichtsontsteking (arthritis urica). Behalve de gewrichten kunnen
echter ook de huid – in de vorm van jichtknobbels (tophi) – en de nieren
– door vorming van nierstenen – worden aangedaan. Bij mannen komt jicht
tienmaal zo vaak voor als bij vrouwen. De gemiddelde leeftijd waarop een
jichtaanval zich voordoet, is bij mannen 40 jaar en bij vrouwen 55 jaar.
Aandoeningen die vaak met jicht samengaan, zijn hoge bloeddruk, suikerziekte,
overgewicht en (te) hoge cholesterolwaarden in het bloed. Het is nog niet
helemaal duidelijk waarom er te veel urinezuur wordt gevormd of te weinig wordt
uitgescheiden. Het gebruik van bepaalde plaspillen (diuretica)
van het type thiaziden kan
de uitscheiding van urinezuur via de nieren en de urine remmen, waardoor de kans
op jicht toeneemt (zie ook
plaspillen in het
onderdeel 'Hoge Bloeddruk' in de sectie 'Bloed & Bloedsomloop').
Overmatig gebruik van alcohol heeft eveneens dit effect en stimuleert bovendien
de aanmaak van urinezuur.
Stroomdiagram bij de behandeling van jicht.
Aanvalsbehandeling
Een acute aanval van jicht kan binnen enkele uren een gewrichtsontsteking met
hevige pijn, zwelling en roodheid veroorzaken. In de helft van de gevallen wordt
het basisgewricht van de grote teen aangedaan; men spreekt dan van het ‘pootje’
(podagra). Soms heeft men ook koorts. In de gewrichtsvloeistof kunnen
natriumuraat-kristallen (het natriumzout van urinezuur) worden aangetroffen,
die de directe oorzaak zijn van deze pijnlijke ontsteking. De hevige pijn kan
worden verzacht met ijs(kompressen). Een jichtaanval kan één tot drie weken
duren, waarna de patiënt meestal volledig herstelt. De behandeling met
colchicine,
NSAID’s
(dit zijn ontstekingsremmende pijnstillers)
of
corticosteroïden (dit zijn ontstekingsremmende bijnierschorshormonen) wordt uitvoerig besproken in het onderdeel
'Jicht'
bij ‘Reumatische
aandoeningen’ in de sectie 'Pijn en Pijnbestrijding'.
Jichtknobbels in de huid, vooral in de oorschelpen, en niersteenvorming zijn andere manifestaties van jicht. Ook in deze gevallen wordt urinezuur afgezet als natriumuraat. De jichtknobbels in de huid zijn ontsierend, maar veroorzaken geen hinder of pijn. Hoewel nierstenen beslist niet altijd tot klachten leiden, kunnen soms aanvallen van hevige pijn ontstaan. Dat gebeurt meestal pas als er een steen(tje) aan de wandel gaat en de afvoer van urine blokkeert. We spreken dan van een niersteenkoliek. De behandeling van niersteenkolieken wordt uitvoerig besproken in het onderdeel ‘Nierstenen’ in de sectie 'Nieren en Urinewegen'.
Preventie
Als de acute jichtklachten verdwenen zijn - spontaan of met behulp van
medicijnen - moet men bepaalde leefregels volgen om nieuwe klachten zo veel
mogelijk te voorkomen. Het gaat dan om beperking van het alcoholgebruik,
afvallen als men te zwaar is en voldoende lichaamsbeweging, veel drinken (van
water!) en daardoor regelmatig plassen, voorkómen van lichamelijke en
geestelijke stress en in sommige gevallen het volgen van een purinearm dieet.
Wat dit laatste betreft, is het verstandig lever, niertjes, hersenen, zwezerik
en vleesextract uit het menu te schrappen en niet te veel vlees en vis te eten.
Om jichtaanvallen te voorkomen, kunnen ook urinezuurverlagende middelen
worden voorgeschreven. In Nederland is allopurinol (Zyloric®)
beschikbaar, dat de vorming van urinezuur tegengaat. Dit middel wordt doorgaans
levenslang gegeven als iemand meer dan drie jichtaanvallen per jaar
heeft. Het gevolg is geleidelijke daling van urinezuurspiegel in het bloed,
jichtknobbels worden kleiner (na 6-12 maanden kunnen ze geheel verdwenen zijn)
en er worden geen uraatstenen in de nieren en de urinewegen gevormd door de
verminderde excretie van urinezuur. Het maximale effect op de urinezuurspiegel
van een bepaalde dosering allopurinol wordt na een tot drie weken
bereikt; na stoppen van het gebruik is het effect op de urinezuurspiegel na vier
dagen verdwenen. De belangrijkste bijwerking is tijdelijke verergering van acute
jichtaanvallen bij het begin van de behandeling (eerste maanden) door
mobilisatie van bestaande uraatdepots. Hierdoor is het nodig allopurinol
insluipend (geleidelijk opbouwend) te doseren. Ook met colchicine of
NSAID’s zijn deze grotendeels te voorkomen.
Allopurinol wordt door de meeste patiënten goed verdragen. Soms kan er
een allergische reactie ontstaan in de vorm van huiduitslag. Gelukkig komt dat
niet vaak voor, maar het is wel een reden om met dit middel te stoppen.
Duizeligheid en misselijkheid (te voorkomen door het middel na de maaltijd in te
nemen) worden een enkele maal gezien, maar zijn niet ernstig. In geval van
allergie voor allopurinol is benzbromaron (Desuric®) het alternatief.
Externe links:
http://nhg.artsennet.nl
(Nederlands Huisartsen Genootschap)
http://www.kiesbeter.nl (Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu,
RIVM)
http://www.fk.cvz.nl
(Farmacotherapeutisch Kompas)
http://www.geneesmiddelenbulletin.nl (Geneesmiddelenbulletin)